Wanneer je kopje onder dreigt te gaan in een donkere, woeste, alles opslokkende zee, hoe fijn is het dan als je je kunt vastklampen aan een reddingsboei? Precies zo’n rol vervullen verpleegkundigen voor mensen die psychiatrische zorg nodig hebben. Stephan Westdijk kan daarover meepraten.
In 2011 kreeg hij voor het eerst een psychose, waarvoor hij werd opgenomen in het UMC Utrecht. Inmiddels werkt hij als Ervaringsdeskundige bij Altrecht Vroege psychose ABC, om jongeren en jongvolwassenen met een kwetsbaarheid voor psychose te helpen. “Ik voer gesprekken met individuen en groepen. Daarin probeer ik een luisterend oor te bieden en hoop te geven. Uit eigen ervaring kan ik ze laten zien dat je er weer bovenop kunt komen na een psychose.”
Open houding
Bij dat laatste – het herstel van zijn eigen psychose – hebben verpleegkundigen een cruciale rol gespeeld. Zeker op de gesloten afdeling waar Stephan een tijd verbleef. Formeel is de verpleegkundige het vaste aanspreekpunt, hij of zij helpt de patiënt om te gaan met diens psychische problemen. Maar in de praktijk doen verpleegkundigen veel meer. “Ze bieden echt veiligheid,” zegt Stephan, “daarmee bedoel ik dat ze je tijdens heel je ziekteproces in alles begeleiden. Ze maken je wegwijs op de afdeling, stellen je op je gemak, dienen de juiste medicatie toe. En dat alles op een open, accepterende manier, zonder je te veroordelen. Zelf wist ik me niet wat me overkwam tijdens die eerste psychose, zo heftig was het, dat maakte me erg afhankelijk van de verpleegkundige.”
Zorgen voor structuur
Verpleegkundigen doen nog veel meer belangrijk werk. “Ze bieden ook structuur. Bijvoorbeeld in de vorm van een duidelijk dagprogramma. Die structuur is essentieel, want zonder programma zou je als patiënt veel meer slapen dan goed voor je is. Bovendien verlies je het contact met de buitenwereld. Verpleegkundigen houden dit in de gaten, zoals ze ook de hele groep in de gaten houden. Je hebt wel eens patiënten die minder goed met elkaar door één deur kunnen. Ik heb zelfs wel eens een gevecht meegemaakt. Ook dan zijn verpleegkundigen er, om de vrede te bewaren.”
Oprechte interesse
Voeg bij dit alles nog wat relativerende humor voor de sfeer en het is duidelijk dat de impact van verpleegkundigen op het herstel van mensen met psychiatrische problematiek groot is. Eén anekdote van Stephan vat hun rol misschien wel het beste samen. “Tijdens mijn opname stapte een van de verpleegkundigen eens spontaan op me af. Hij wilde even met me gaan zitten. In dat gesprek vroeg hij me wat me precies bewoog en wat er zich in mijn hoofd allemaal afspeelde. Die oprechte interesse is zó belangrijk en vind ik illustratief voor de betekenis van een verpleegkundige. Ze behandelen anderen zoals ze zelf behandeld zouden willen worden. Natuurlijk is dat soms een uitdaging, bijvoorbeeld als het herstel erg moeizaam gaat. Maar het is zó belangrijk om vooral te blijven kijken naar een mens in plaats van naar een diagnose.”